Fundacja, która co miesiąc wypłaca wynagrodzenie zarządowi i kilku osobom z zespołu, to normalna, legalna sytuacja. Droga do niej zaczyna się od aktu notarialnego, funduszu założycielskiego (minimum 1000 zł), statutu i wpisu do KRS. Dopiero potem pojawia się pytanie, kto i na jakich zasadach może z fundacji żyć. Kto chce założyć fundację po to, by wypłacać sobie zysk, trafi na ścianę, bo takiej opcji ustawa nie przewiduje. Dalej: co wolno wypłacać, w jakiej formie umowy, jak ustawić statut i gdzie leżą pułapki, które kończą się kontrolą skarbówki albo nadzorem ministra.
Jak założyć fundację: akt, statut, KRS
Fundację ustanawia fundator (osoba fizyczna lub prawna) w akcie notarialnym albo w testamencie. W oświadczeniu woli wskazuje cel fundacji i składnik majątku przeznaczony na jego realizację. Cel musi być społecznie lub gospodarczo użyteczny, zgodny z podstawowymi interesami RP. Ustawa o fundacjach z 6 kwietnia 1984 r. nie zamyka tego katalogu, więc fundacje działają w ochronie zdrowia, edukacji, kulturze, ekologii czy pomocy zwierzętom.
Procedura w praktyce wygląda tak:
- Przygotowanie statutu: nazwa, siedziba, cel, majątek, organy, zasady ich powoływania, sposób reprezentacji.
- Akt notarialny z oświadczeniem o ustanowieniu fundacji i wpłatą funduszu założycielskiego (min. 1000 zł).
- Wniosek do KRS (formularz KRS-W20 z załącznikami) w sądzie rejestrowym właściwym dla siedziby.
- Opłata sądowa: 500 zł za wpis i 100 zł za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.
- Po wpisie: NIP, REGON, rachunek bankowy, zgłoszenie osób do ZUS, jeśli fundacja kogoś zatrudnia.
Fundacja nabywa osobowość prawną dopiero z dniem wpisu do KRS. Wcześniej nie podpisze umowy o pracę, nie otworzy rachunku i nie wystawi faktury.
Statut jako dokument o pieniądzach
Statut jest ważniejszy dla przyszłych wypłat niż sam akt założycielski. Warto w nim od razu zapisać, czy członkowie zarządu mogą być wynagradzani i kto ustala stawki. Dobrze działa zapis, że umowy z członkami zarządu zawiera w imieniu fundacji rada fundacji, a nie sam zarząd. Bez takiego zapisu każda umowa „zarządu z zarządem” budzi wątpliwości, bo czynność prawna z samym sobą wymaga zgody albo musi wynikać z treści czynności (art. 108 KC).
Fundacja rodzinna to inna historia
Od 22 maja 2023 r. działa też fundacja rodzinna (ustawa z 26 stycznia 2023 r.) z funduszem założycielskim od 100 000 zł. To narzędzie do zarządzania majątkiem rodziny i sukcesji, z własnymi zasadami wypłat dla beneficjentów. Zasady opisane niżej dotyczą klasycznej fundacji ustanowionej na podstawie ustawy z 1984 r.
Dlaczego z fundacji nie wypłaca się zysku
Fundator nie ma udziałów, dywidendy ani prawa do podziału majątku fundacji. Pieniądze raz wniesione do fundacji służą wyłącznie celom statutowym, a wyprowadzenie ich „na siebie” pod inną nazwą to najkrótsza droga do problemów.
Fundacja nie jest spółką bez podatków. Zarobić można na swojej pracy dla niej, a nie na jej majątku. Wynagrodzenie musi odpowiadać rynkowej wartości pracy, a nie wysokości wpływów na konto.
Nadzór nad fundacją sprawuje minister właściwy ze względu na cel fundacji, a przy fundacjach lokalnych (zasięg w obrębie jednego powiatu) starosta. Może żądać informacji o działalności i występować do sądu o zmianę statutu, zawieszenie zarządu albo likwidację. Do tego dochodzą urzędy skarbowe i ZUS.
Wynagrodzenie w fundacji: kto i na jakiej podstawie
Zasada jest prosta: za pracę dla fundacji można być wynagradzanym, o ile statut tego nie zakazuje, a stawka ma uzasadnienie. Dotyczy to zarządu, pracowników, zleceniobiorców i usługodawców. Różni się tylko forma umowy i jej koszty.
| Forma współpracy | Minimum płacowe (2026) | Dodatkowy koszt fundacji | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Umowa o pracę | 4806 zł brutto | ok. 20,48% (ZUS pracodawcy, FP, FGŚP) | Urlop, KP, pełny etat lub część etatu |
| Umowa zlecenia | 31,40 zł za godzinę | ok. 17,9% (emerytalna, rentowa, wypadkowa) | Obowiązuje ewidencja godzin |
| Kontrakt B2B (działalność gospodarcza wykonawcy) | brak ustawowego minimum | brak składek po stronie fundacji | Ryzyko przekwalifikowania na etat, gdy to faktycznie praca pod kierownictwem |
| Wolontariat | 0 zł | zwrot kosztów; powyżej 30 dni pisemne porozumienie i ubezpieczenie | Bez wynagrodzenia, nie można tego obejść ukrytą pensją |
Stawki minimalne wynikają z rozporządzenia Rady Ministrów: 4806 zł miesięcznie i 31,40 zł za godzinę od 1 stycznia 2026 r. (w 2025 r. było to 4666 zł). Dolną granicę stosuje się też w fundacji, więc założyciel, który planuje „symboliczne” 1500 zł na etacie, musi zmienić plan albo formę umowy.
Zarząd
Członkowie zarządu mogą pracować na etacie, zleceniu lub kontrakcie, a także pełnić funkcję bez wynagrodzenia. Fundator nie musi zasiadać w zarządzie, choć często to robi. Jeśli zasiada, stawkę lepiej ustala niezależna rada fundacji. Jednoosobowy zarząd, który sam sobie przyznaje pensję, wygląda na kontroli najgorzej.
Pracownicy i współpracownicy
Księgowa, koordynatorka projektów czy trener mogą dostawać wynagrodzenie bez ograniczeń wynikających wprost z ustawy o fundacjach. Liczy się adekwatność stawki do rynku i dokumentacja czasu pracy. Przy zleceniach liczy się też to, czy faktycznie zlecamy rezultat, czy po prostu zatrudniamy kogoś na stałe pod innym szyldem.
Działalność gospodarcza i odpłatna działalność pożytku publicznego
Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą, ale tylko w rozmiarach służących realizacji jej celów i po wpisie do rejestru przedsiębiorców KRS. Przykład: fundacja edukacyjna sprzedaje kursy, wydaje podręczniki albo prowadzi sklep z materiałami. Zysk z niej wraca na cele statutowe.
Alternatywą jest odpłatna działalność pożytku publicznego (ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z 2003 r.), czyli np. płatne szkolenia w ramach tych samych celów. Wymaga zapisu w statucie i odrębnej ewidencji księgowej. Nadwyżka przychodów nad kosztami nie trafia do kieszeni fundatora, tylko znów na działalność pożytku publicznego.
Z odpłatnej działalności fundacja pokrywa koszty, w tym wynagrodzenia osób, które ją prowadzą. Tu zwykle mieści się najbardziej stabilne źródło pensji dla zespołu, jeśli fundacja nie opiera się wyłącznie na grantach.
Wynagrodzenia przy dotacjach i statusie OPP
Granty z FIO (Fundusz Inicjatyw Obywatelskich Narodowego Instytutu Wolności – CRSO), konkursów ministerialnych i samorządowych dopuszczają część kosztów obsługi zadania, ale regulaminy konkursów ustalają limity wynagrodzeń i kosztów administracyjnych. Pensję „z grantu” trzeba umieć rozliczyć konkretną pracą przy projekcie.
Przy organizacji pożytku publicznego (OPP) reguł jest więcej. Status można uzyskać po co najmniej 2 latach działalności, a fundacja musi mieć organ kontroli wewnętrznej niezależny od zarządu. OPP może zbierać 1,5% podatku PIT, ale ten środek idzie wyłącznie na działalność pożytku publicznego.
Art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego zabrania OPP m.in.:
- udzielania pożyczek i zabezpieczania zobowiązań majątkiem organizacji na rzecz członków organów i pracowników,
- przekazywania majątku tym osobom oraz ich bliskim na warunkach innych niż dla osób trzecich,
- kupowania towarów i usług od podmiotów powiązanych z członkami organów na preferencyjnych zasadach.
Do tego dochodzi obowiązek jawności. W sprawozdaniu merytorycznym OPP ujawnia wysokość wynagrodzeń zarządu i łączną kwotę wynagrodzeń wypłaconych w roku, więc każdy darczyńca może to sprawdzić.
Podatki i sprawozdania: ile to kosztuje
Fundacje korzystają ze zwolnienia z CIT (art. 17 ust. 1 pkt 4) w zakresie dochodu przeznaczonego na cele statutowe. Dochód z działalności gospodarczej wydany na nią samą nie kwalifikuje się do zwolnienia. Wynagrodzenia dla zespołu są kosztem, a samo wynagrodzenie osoby fizycznej opodatkowuje się PIT według skali: 12% do 120 000 zł rocznie, 32% powyżej, z kwotą wolną 30 000 zł.
Obowiązki roczne to:
- sprawozdanie finansowe sporządzone w 3 miesiące od dnia bilansowego i zatwierdzone w 6 miesięcy,
- złożenie sprawozdania do KRS w ciągu 15 dni od zatwierdzenia,
- zeznanie CIT-8 do końca marca roku następnego (także przy zwolnieniu),
- sprawozdanie merytoryczne dla OPP i organów nadzoru.
Fundacja zasadniczo prowadzi księgi rachunkowe według ustawy o rachunkowości, więc do jej obsługi potrzebna jest księgowa. To stały koszt, który trzeba ująć w planie finansowym od pierwszego roku.
Błędy, które psują wynagradzanie w fundacji
Najczęstszy błąd to pensja wypłacana bez umowy i bez uchwały. Skarbówka uzna ją za nieuzasadnioną wypłatę z majątku fundacji, a nie za koszt. Drugi: wynagrodzenie dla fundatora wyższe niż to, co fundacja realnie wypracowuje, finansowane z darowizn zebranych „na cel”. Trzeci: kontrakt B2B dla osoby, która faktycznie pracuje w biurze fundacji od 8 do 16, co ZUS może zakwestionować.
Kategorycznie: nie wolno wypłacać nikomu pieniędzy bez podstawy prawnej, czyli umowy, uchwały i księgowego ujęcia. Reszta to kwestia dobrego planu finansowego, w którym pensje pokrywane są z działalności odpłatnej, grantów i darowizn z jasnym przeznaczeniem na koszty organizacji.
Najczęstsze pytania
Czy właściciel fundacji może wypłacać sobie pensję?
Tak, jeśli pracuje dla fundacji na umowie o pracę, zleceniu lub kontrakcie, a statut tego nie zakazuje. Najlepiej, aby umowę zatwierdzała rada fundacji, a stawka odpowiadała rynkowej wartości pracy.
Ile kosztuje założenie fundacji w Polsce?
Minimum to fundusz założycielski 1000 zł plus opłaty sądowe 500 zł i 100 zł za ogłoszenie w MSiG. Do tego dochodzi taksa notarialna, zwykle kilkaset złotych, zależna od zakresu aktu.
Czy fundacja musi mieć rachunek bankowy i księgowość?
Tak, fundacja prowadzi księgi rachunkowe według ustawy o rachunkowości i w praktyce potrzebuje rachunku bankowego do rozliczeń z darczyńcami, grantodawcami i pracownikami. Sprawozdanie finansowe składa się corocznie do KRS.
Czy fundacja może prowadzić działalność gospodarczą?
Może, ale w rozmiarach służących realizacji jej celów i po wpisie do rejestru przedsiębiorców KRS. Zysk z tej działalności przeznacza się na cele statutowe, a nie dzieli między fundatora.
Kiedy fundacja może zostać organizacją pożytku publicznego?
Po co najmniej 2 latach działalności, przy spełnieniu warunków z ustawy o działalności pożytku publicznego, w tym niezależnym organie kontroli wewnętrznej. Status daje prawo do zbierania 1,5% podatku PIT, ale wiąże się z zakazami i obowiązkiem jawnego raportowania wynagrodzeń.
