Jak założyć fundację i zarabiać – zasady wynagradzania za pracę

Fundacja, która co miesiąc wypłaca wynagrodzenie zarządowi i kilku osobom z zespołu, to normalna, legalna sytuacja. Droga do niej zaczyna się od aktu notarialnego, funduszu założycielskiego (minimum 1000 zł), statutu i wpisu do KRS. Dopiero potem pojawia się pytanie, kto i na jakich zasadach może z fundacji żyć. Kto chce założyć fundację po to, by wypłacać sobie zysk, trafi na ścianę, bo takiej opcji ustawa nie przewiduje. Dalej: co wolno wypłacać, w jakiej formie umowy, jak ustawić statut i gdzie leżą pułapki, które kończą się kontrolą skarbówki albo nadzorem ministra.

Jak założyć fundację: akt, statut, KRS

Fundację ustanawia fundator (osoba fizyczna lub prawna) w akcie notarialnym albo w testamencie. W oświadczeniu woli wskazuje cel fundacji i składnik majątku przeznaczony na jego realizację. Cel musi być społecznie lub gospodarczo użyteczny, zgodny z podstawowymi interesami RP. Ustawa o fundacjach z 6 kwietnia 1984 r. nie zamyka tego katalogu, więc fundacje działają w ochronie zdrowia, edukacji, kulturze, ekologii czy pomocy zwierzętom.

Procedura w praktyce wygląda tak:

  1. Przygotowanie statutu: nazwa, siedziba, cel, majątek, organy, zasady ich powoływania, sposób reprezentacji.
  2. Akt notarialny z oświadczeniem o ustanowieniu fundacji i wpłatą funduszu założycielskiego (min. 1000 zł).
  3. Wniosek do KRS (formularz KRS-W20 z załącznikami) w sądzie rejestrowym właściwym dla siedziby.
  4. Opłata sądowa: 500 zł za wpis i 100 zł za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.
  5. Po wpisie: NIP, REGON, rachunek bankowy, zgłoszenie osób do ZUS, jeśli fundacja kogoś zatrudnia.

Fundacja nabywa osobowość prawną dopiero z dniem wpisu do KRS. Wcześniej nie podpisze umowy o pracę, nie otworzy rachunku i nie wystawi faktury.

Statut jako dokument o pieniądzach

Statut jest ważniejszy dla przyszłych wypłat niż sam akt założycielski. Warto w nim od razu zapisać, czy członkowie zarządu mogą być wynagradzani i kto ustala stawki. Dobrze działa zapis, że umowy z członkami zarządu zawiera w imieniu fundacji rada fundacji, a nie sam zarząd. Bez takiego zapisu każda umowa „zarządu z zarządem” budzi wątpliwości, bo czynność prawna z samym sobą wymaga zgody albo musi wynikać z treści czynności (art. 108 KC).

Fundacja rodzinna to inna historia

Od 22 maja 2023 r. działa też fundacja rodzinna (ustawa z 26 stycznia 2023 r.) z funduszem założycielskim od 100 000 zł. To narzędzie do zarządzania majątkiem rodziny i sukcesji, z własnymi zasadami wypłat dla beneficjentów. Zasady opisane niżej dotyczą klasycznej fundacji ustanowionej na podstawie ustawy z 1984 r.

Dlaczego z fundacji nie wypłaca się zysku

Fundator nie ma udziałów, dywidendy ani prawa do podziału majątku fundacji. Pieniądze raz wniesione do fundacji służą wyłącznie celom statutowym, a wyprowadzenie ich „na siebie” pod inną nazwą to najkrótsza droga do problemów.

Fundacja nie jest spółką bez podatków. Zarobić można na swojej pracy dla niej, a nie na jej majątku. Wynagrodzenie musi odpowiadać rynkowej wartości pracy, a nie wysokości wpływów na konto.

Nadzór nad fundacją sprawuje minister właściwy ze względu na cel fundacji, a przy fundacjach lokalnych (zasięg w obrębie jednego powiatu) starosta. Może żądać informacji o działalności i występować do sądu o zmianę statutu, zawieszenie zarządu albo likwidację. Do tego dochodzą urzędy skarbowe i ZUS.

Wynagrodzenie w fundacji: kto i na jakiej podstawie

Zasada jest prosta: za pracę dla fundacji można być wynagradzanym, o ile statut tego nie zakazuje, a stawka ma uzasadnienie. Dotyczy to zarządu, pracowników, zleceniobiorców i usługodawców. Różni się tylko forma umowy i jej koszty.

Forma współpracy Minimum płacowe (2026) Dodatkowy koszt fundacji Uwagi
Umowa o pracę 4806 zł brutto ok. 20,48% (ZUS pracodawcy, FP, FGŚP) Urlop, KP, pełny etat lub część etatu
Umowa zlecenia 31,40 zł za godzinę ok. 17,9% (emerytalna, rentowa, wypadkowa) Obowiązuje ewidencja godzin
Kontrakt B2B (działalność gospodarcza wykonawcy) brak ustawowego minimum brak składek po stronie fundacji Ryzyko przekwalifikowania na etat, gdy to faktycznie praca pod kierownictwem
Wolontariat 0 zł zwrot kosztów; powyżej 30 dni pisemne porozumienie i ubezpieczenie Bez wynagrodzenia, nie można tego obejść ukrytą pensją

Stawki minimalne wynikają z rozporządzenia Rady Ministrów: 4806 zł miesięcznie i 31,40 zł za godzinę od 1 stycznia 2026 r. (w 2025 r. było to 4666 zł). Dolną granicę stosuje się też w fundacji, więc założyciel, który planuje „symboliczne” 1500 zł na etacie, musi zmienić plan albo formę umowy.

Zarząd

Członkowie zarządu mogą pracować na etacie, zleceniu lub kontrakcie, a także pełnić funkcję bez wynagrodzenia. Fundator nie musi zasiadać w zarządzie, choć często to robi. Jeśli zasiada, stawkę lepiej ustala niezależna rada fundacji. Jednoosobowy zarząd, który sam sobie przyznaje pensję, wygląda na kontroli najgorzej.

Pracownicy i współpracownicy

Księgowa, koordynatorka projektów czy trener mogą dostawać wynagrodzenie bez ograniczeń wynikających wprost z ustawy o fundacjach. Liczy się adekwatność stawki do rynku i dokumentacja czasu pracy. Przy zleceniach liczy się też to, czy faktycznie zlecamy rezultat, czy po prostu zatrudniamy kogoś na stałe pod innym szyldem.

Działalność gospodarcza i odpłatna działalność pożytku publicznego

Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą, ale tylko w rozmiarach służących realizacji jej celów i po wpisie do rejestru przedsiębiorców KRS. Przykład: fundacja edukacyjna sprzedaje kursy, wydaje podręczniki albo prowadzi sklep z materiałami. Zysk z niej wraca na cele statutowe.

Alternatywą jest odpłatna działalność pożytku publicznego (ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z 2003 r.), czyli np. płatne szkolenia w ramach tych samych celów. Wymaga zapisu w statucie i odrębnej ewidencji księgowej. Nadwyżka przychodów nad kosztami nie trafia do kieszeni fundatora, tylko znów na działalność pożytku publicznego.

Z odpłatnej działalności fundacja pokrywa koszty, w tym wynagrodzenia osób, które ją prowadzą. Tu zwykle mieści się najbardziej stabilne źródło pensji dla zespołu, jeśli fundacja nie opiera się wyłącznie na grantach.

Wynagrodzenia przy dotacjach i statusie OPP

Granty z FIO (Fundusz Inicjatyw Obywatelskich Narodowego Instytutu Wolności – CRSO), konkursów ministerialnych i samorządowych dopuszczają część kosztów obsługi zadania, ale regulaminy konkursów ustalają limity wynagrodzeń i kosztów administracyjnych. Pensję „z grantu” trzeba umieć rozliczyć konkretną pracą przy projekcie.

Przy organizacji pożytku publicznego (OPP) reguł jest więcej. Status można uzyskać po co najmniej 2 latach działalności, a fundacja musi mieć organ kontroli wewnętrznej niezależny od zarządu. OPP może zbierać 1,5% podatku PIT, ale ten środek idzie wyłącznie na działalność pożytku publicznego.

Art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego zabrania OPP m.in.:

  • udzielania pożyczek i zabezpieczania zobowiązań majątkiem organizacji na rzecz członków organów i pracowników,
  • przekazywania majątku tym osobom oraz ich bliskim na warunkach innych niż dla osób trzecich,
  • kupowania towarów i usług od podmiotów powiązanych z członkami organów na preferencyjnych zasadach.

Do tego dochodzi obowiązek jawności. W sprawozdaniu merytorycznym OPP ujawnia wysokość wynagrodzeń zarządu i łączną kwotę wynagrodzeń wypłaconych w roku, więc każdy darczyńca może to sprawdzić.

Podatki i sprawozdania: ile to kosztuje

Fundacje korzystają ze zwolnienia z CIT (art. 17 ust. 1 pkt 4) w zakresie dochodu przeznaczonego na cele statutowe. Dochód z działalności gospodarczej wydany na nią samą nie kwalifikuje się do zwolnienia. Wynagrodzenia dla zespołu są kosztem, a samo wynagrodzenie osoby fizycznej opodatkowuje się PIT według skali: 12% do 120 000 zł rocznie, 32% powyżej, z kwotą wolną 30 000 zł.

Obowiązki roczne to:

  • sprawozdanie finansowe sporządzone w 3 miesiące od dnia bilansowego i zatwierdzone w 6 miesięcy,
  • złożenie sprawozdania do KRS w ciągu 15 dni od zatwierdzenia,
  • zeznanie CIT-8 do końca marca roku następnego (także przy zwolnieniu),
  • sprawozdanie merytoryczne dla OPP i organów nadzoru.

Fundacja zasadniczo prowadzi księgi rachunkowe według ustawy o rachunkowości, więc do jej obsługi potrzebna jest księgowa. To stały koszt, który trzeba ująć w planie finansowym od pierwszego roku.

Błędy, które psują wynagradzanie w fundacji

Najczęstszy błąd to pensja wypłacana bez umowy i bez uchwały. Skarbówka uzna ją za nieuzasadnioną wypłatę z majątku fundacji, a nie za koszt. Drugi: wynagrodzenie dla fundatora wyższe niż to, co fundacja realnie wypracowuje, finansowane z darowizn zebranych „na cel”. Trzeci: kontrakt B2B dla osoby, która faktycznie pracuje w biurze fundacji od 8 do 16, co ZUS może zakwestionować.

Kategorycznie: nie wolno wypłacać nikomu pieniędzy bez podstawy prawnej, czyli umowy, uchwały i księgowego ujęcia. Reszta to kwestia dobrego planu finansowego, w którym pensje pokrywane są z działalności odpłatnej, grantów i darowizn z jasnym przeznaczeniem na koszty organizacji.

Najczęstsze pytania

Czy właściciel fundacji może wypłacać sobie pensję?

Tak, jeśli pracuje dla fundacji na umowie o pracę, zleceniu lub kontrakcie, a statut tego nie zakazuje. Najlepiej, aby umowę zatwierdzała rada fundacji, a stawka odpowiadała rynkowej wartości pracy.

Ile kosztuje założenie fundacji w Polsce?

Minimum to fundusz założycielski 1000 zł plus opłaty sądowe 500 zł i 100 zł za ogłoszenie w MSiG. Do tego dochodzi taksa notarialna, zwykle kilkaset złotych, zależna od zakresu aktu.

Czy fundacja musi mieć rachunek bankowy i księgowość?

Tak, fundacja prowadzi księgi rachunkowe według ustawy o rachunkowości i w praktyce potrzebuje rachunku bankowego do rozliczeń z darczyńcami, grantodawcami i pracownikami. Sprawozdanie finansowe składa się corocznie do KRS.

Czy fundacja może prowadzić działalność gospodarczą?

Może, ale w rozmiarach służących realizacji jej celów i po wpisie do rejestru przedsiębiorców KRS. Zysk z tej działalności przeznacza się na cele statutowe, a nie dzieli między fundatora.

Kiedy fundacja może zostać organizacją pożytku publicznego?

Po co najmniej 2 latach działalności, przy spełnieniu warunków z ustawy o działalności pożytku publicznego, w tym niezależnym organie kontroli wewnętrznej. Status daje prawo do zbierania 1,5% podatku PIT, ale wiąże się z zakazami i obowiązkiem jawnego raportowania wynagrodzeń.