Przed pożyczką, wynajmem mieszkania albo podpisaniem umowy z kontrahentem warto sprawdzić zadłużenie drugiej strony. W Polsce nie ma jednak jednej bazy długów dostępnej dla każdego. Dane są rozproszone między rejestrami sądowymi, biurami informacji gospodarczej i księgami wieczystymi, a najbardziej wrażliwe informacje, jak salda kont czy lista kredytów w BIK, są zamknięte przed osobami trzecimi. Poniżej: które rejestry są jawne i darmowe, co w nich zobaczysz, kiedy potrzebna jest zgoda osoby sprawdzanej i czego nie wolno robić, żeby samemu nie złamać prawa.
Co wolno sprawdzić, a co jest poza zasięgiem
Salda rachunków, historia spłat i lista kredytów w BIK (Biurze Informacji Kredytowej) nie są dostępne dla osób trzecich. Raport z BIK dostaje sama zainteresowana osoba albo bank, któremu udzieliła zgody. Żadna firma „pozyskująca dane na zlecenie” nie ma do nich legalnego dostępu. Kto obiecuje taki raport o dowolnej osobie, sprzedaje dane z naruszeniem prawa.
Jawne są natomiast rejestry publiczne i branżowe: Krajowy Rejestr Zadłużonych, księgi wieczyste, rejestr zastawów, KRS wraz z sprawozdaniami finansowymi spółek oraz biura informacji gospodarczej. Pokazują one dług w momencie, gdy ten „wyszedł na zewnątrz”: trafił do komornika, sądu, na hipotekę albo na listę dłużników. Wszystko, co ktoś zalega prywatnie, w poczcie bankowej albo u znajomych, pozostaje niewidoczne.
Jak sprawdzić zadłużenie w Krajowym Rejestrze Zadłużonych
Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ) działa od grudnia 2021 roku i jest prowadzony przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Wyszukiwarka na stronie krz.ms.gov.pl jest bezpłatna i nie wymaga logowania. W rejestrze znajdziesz:
- postępowania upadłościowe, w tym upadłość konsumencką,
- postępowania restrukturyzacyjne i sanacyjne,
- rejestr dłużników niewypłacalnych (przeniesiony tu z KRS),
- zakazy prowadzenia działalności gospodarczej.
Szukasz po imieniu i nazwisku albo po numerze identyfikacyjnym (PESEL, NIP, KRS). Numer jest pewniejszy, bo przy popularnych nazwiskach wyników będzie kilka, a dane osób fizycznych są częściowo ukryte.
Wpis w rejestrze dłużników niewypłacalnych pojawia się zwykle po bezskutecznej egzekucji, czyli gdy komornik nie ściągnął długu. To mocny sygnał ostrzegawczy. Brak wpisu w KRZ nie oznacza jednak braku długów. Ktoś może mieć kilka nieopłaconych faktur, zaległy czynsz i raty, a w KRZ być czysty, bo sprawa nie dotarła jeszcze do tego etapu.
Biura informacji gospodarczej: KRD, BIG InfoMonitor i ERIF
To najszersze źródło informacji o zaległościach płatniczych. Działają na podstawie ustawy z 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych. Największe biura to Krajowy Rejestr Długów (KRD), BIG InfoMonitor i ERIF. Biura wymieniają się danymi między sobą, więc raport z jednego zwykle obejmuje wpisy z pozostałych.
Kiedy dług trafia do BIG
Wierzyciel nie może wpisać nikogo „na złość”. Ustawa stawia twarde warunki:
- dług wynosi co najmniej 200 zł wobec konsumenta lub 500 zł wobec przedsiębiorcy,
- płatność jest przeterminowana o co najmniej 60 dni,
- wierzyciel wysłał pisemne wezwanie do zapłaty z zapowiedzią wpisu, z terminem co najmniej 30 dni przed przekazaniem danych.
Czyli brak wpisu w BIG oznacza tylko tyle, że nie ma długu spełniającego te kryteria i zgłoszonego przez wierzyciela. Drobne i świeże zaległości są poza rejestrem.
Jak sprawdzić cudzy wpis
Tu zaczynają się ograniczenia. Biuro udostępnia dane o osobie fizycznej wyłącznie na podstawach określonych w ustawie, a w praktyce zwykle potrzebna jest zgoda sprawdzanej osoby albo uzasadniony interes, np. zamiar zawarcia umowy. Najprostsza i w pełni legalna droga to poprosić ją o jej własny raport. Każdy ma prawo do bezpłatnego raportu raz na 6 miesięcy, więc prośba o taki dokument od najemcy czy pożyczkobiorcy jest rozsądna i nie kosztuje go nic. Przy firmach wszystko jest łatwiejsze: biura sprzedają raporty o kontrahentach, a przedsiębiorca sprawdzający partnera przed transakcją ma ku temu podstawę.
Raport wystawiony na zwykłym wydruku, bez możliwości weryfikacji, niewiele znaczy. Najlepiej, żeby osoba sprawdzana wygenerowała dokument w twojej obecności albo przesłała go bezpośrednio z konta w biurze. Edycja PDF-a zajmuje minutę.
Księgi wieczyste, rejestr zastawów i sądy: dług widoczny w majątku
Kiedy ktoś ma nieruchomość, najwięcej powie księga wieczysta. Przeglądanie jest bezpłatne na stronie ekw.ms.gov.pl, ale potrzebny jest numer księgi (np. WA1M/00012345/6). Wyszukiwania po nazwisku nie ma. Numer najczęściej znajdziesz w ogłoszeniu o sprzedaży albo poprosisz o niego właściciela, bo nie jest tajny. Interesuje cię Dział IV, czyli hipoteki, oraz wzmianki o wszczętej egzekucji lub licytacji. Hipoteka na 300 tys. zł przy mieszkaniu wartym 450 tys. to konkretna informacja o realnym zadłużeniu.
Ruchomości, np. samochody firmowe czy maszyny, mogą być obciążone zastawem rejestrowym. Rejestr zastawów prowadzi Ministerstwo Sprawiedliwości, a wyszukiwanie po danych zastawcy jest bezpłatne. Przy firmach, które „mają dużo sprzętu”, to często lepszy trop niż jakikolwiek inny rejestr.
Portal Informacyjny Sądów Powszechnych (portal.sad.gov.pl) pozwala podejrzeć wokandy i niektóre sprawy, ale dane osób fizycznych są tam zanonimizowane, np. do inicjałów. Jako narzędzie do weryfikacji długów jest raczej uzupełnieniem.
Sprawdzenie zadłużenia firmy kontrahenta
Spółki: KRS i sprawozdania finansowe
Odpis z KRS jest darmowy i pokazuje reprezentację, kapitał oraz ewentualne wzmianki o upadłości. Cenniejsze są jednak sprawozdania finansowe w Repozytorium Dokumentów Finansowych (rdf-przegladarka.ms.gov.pl). Spółki z o.o. i akcyjne mają obowiązek je składać, a w bilansie widać zobowiązania krótkoterminowe i długoterminowe, kredyty oraz wynik finansowy. Zobowiązania wyższe niż aktywa obrotowe przy trzecim z rzędu roku straty to sygnał, żeby nie dawać terminu płatności 60 dni.
Jednoosobowa działalność i weryfikacja podatkowa
Przedsiębiorca z CEIDG nie składa publicznych sprawozdań, więc zostają inne narzędzia. Biała lista podatników VAT (podatki.gov.pl) pokazuje status VAT i zgłoszone rachunki bankowe, co chroni przed przelewem na niewłaściwe konto i przed odpowiedzialnością solidarną za cudzy VAT. Można też poprosić kontrahenta o zaświadczenie o niezaleganiu: z urzędu skarbowego (opłata skarbowa 21 zł) i z ZUS (bezpłatne). Tych dokumentów nie wystawi się osobie trzeciej. Dostaje je tylko sam zainteresowany i dopiero on może je pokazać tobie.
Zaświadczenie o niezaleganiu z ZUS jest ważne tylko w dniu wystawienia, bo kolejnego dnia sytuacja może być inna. Przy dużej transakcji warto wymagać dokumentu świeżego, nie starszego niż kilka dni.
Które źródło do jakiej sytuacji
| Źródło | Co pokazuje | Koszt | Czego potrzeba |
|---|---|---|---|
| Krajowy Rejestr Zadłużonych | Upadłość, restrukturyzacja, dłużnicy niewypłacalni | 0 zł | Imię i nazwisko lub PESEL/NIP/KRS |
| KRD, BIG InfoMonitor, ERIF | Zaległości powyżej 200 zł (konsument) / 500 zł (firma), min. 60 dni | Własny raport: 0 zł raz na 6 mies.; raporty o firmach płatne | Zgoda lub interes prawny |
| Elektroniczne Księgi Wieczyste | Hipoteki, wzmianki o egzekucji | 0 zł | Numer księgi wieczystej |
| Rejestr zastawów | Zastawy rejestrowe na ruchomościach | 0 zł (samo wyszukiwanie) | Dane zastawcy |
| RDF (sprawozdania finansowe) | Zobowiązania, kredyty, wynik spółki | 0 zł | Numer KRS lub nazwa spółki |
| Zaświadczenie z US / ZUS | Brak zaległości podatkowych / składkowych | 21 zł (US), 0 zł (ZUS) | Wniosek samego zainteresowanego |
Czego nie wolno robić przy sprawdzaniu
Nie wolno dzwonić do komornika z prośbą o informację o cudzych sprawach, bo nie udziela ich osobom trzecim. Nie wolno też kupować „pakietów danych” od pośredników, którzy twierdzą, że mają dostęp do BIK albo danych bankowych. Takie praktyki mogą oznaczać naruszenie RODO i przepisów karnych, a odpowiadasz również ty jako odbiorca nielegalnie pozyskanych informacji.
Publikowanie czyjegoś nazwiska jako „dłużnika” w mediach społecznościowych, w grupie osiedlowej albo na tablicy ogłoszeń jest zawsze naruszeniem dóbr osobistych, nawet jeśli dług jest prawdziwy. Odpowiedzią na niepłacącego jest wpis do BIG po spełnieniu warunków ustawowych albo pozew, a nie wywieszanie nazwiska.
Najczęstsze pytania
Czy mogę sprawdzić, czy ktoś ma kredyt, znając tylko jego PESEL?
Nie. Dane o kredytach są w BIK i udostępnia się je wyłącznie samemu zainteresowanemu oraz bankom za jego zgodą. Sam numer PESEL nie daje żadnego legalnego dostępu do tych informacji.
Czy sprawdzenie osoby w KRZ jest darmowe i anonimowe?
Wyszukiwanie w KRZ jest bezpłatne i nie wymaga konta ani podawania własnych danych. Rejestr pokazuje jednak tylko dłużników niewypłacalnych oraz osoby objęte postępowaniami upadłościowymi i restrukturyzacyjnymi, nie wszystkie zaległości.
Jak sprawdzić, czy mieszkanie, które chcę kupić, jest obciążone długiem?
Poproś sprzedającego o numer księgi wieczystej i sprawdź ją w Elektronicznych Księgach Wieczystych. W Dziale IV znajdziesz hipoteki, a w pozostałych działach wzmianki o egzekucji i służebnościach. Przed zakupem notariusz i tak weryfikuje księgę, ale własne sprawdzenie na etapie oględzin oszczędza czas.
Czy mogę zażądać od osoby fizycznej raportu z BIG przed wynajęciem mieszkania?
Możesz poprosić o dobrowolne okazanie jej własnego raportu, do którego ma prawo bezpłatnie raz na 6 miesięcy. Nie możesz jej do tego zmusić, ale odmowa też jest informacją.
Co zrobić, jeśli ktoś jest mi winien pieniądze i nie płaci?
Wyślij pisemne wezwanie do zapłaty z zapowiedzią wpisu do biura informacji gospodarczej. Jeśli dług przekracza 200 zł (konsument) lub 500 zł (firma) i jest przeterminowany co najmniej 60 dni, możesz go zgłosić do KRD, BIG InfoMonitor lub ERIF po upływie 30 dni od wezwania.
