BDO to nie tylko formalność.
Skrót oznacza Bazę danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami, a numer rejestrowy z tej bazy dotyczy dużo większej grupy firm, niż się powszechnie sądzi. Obowiązek wpisu mają nie tylko firmy zajmujące się odpadami, ale też sklepy internetowe, producenci i importerzy, którzy wysyłają towar w kartonach czy folii. Poniżej wyjaśniono, kogo to dotyczy, kto jest zwolniony i co trzeba robić po otrzymaniu numeru.
Czym jest BDO i skąd się bierze numer
BDO to ogólnopolski rejestr prowadzony na podstawie ustawy o odpadach. Działa w formie elektronicznej, a wpisów dokonuje marszałek województwa właściwy dla siedziby firmy lub miejsca zamieszkania przedsiębiorcy. Po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku przedsiębiorca dostaje numer rejestrowy BDO i dostęp do konta, na którym prowadzi się całą sprawozdawczość.
Sam numer to dopiero początek. Rejestr jest narzędziem kontroli: pokazuje, ile odpadów powstaje, dokąd trafiają i kto wprowadza na rynek opakowania. Dlatego wpis pociąga za sobą obowiązki ewidencyjne i sprawozdawcze.
Kto musi mieć numer BDO
Obowiązek wpisu dotyczy przedsiębiorców z kilku grup. Najczęściej wymienia się:
- wytwórców odpadów (powyżej progów ilościowych),
- podmioty zbierające i transportujące odpady,
- przetwarzających odpady (recykling, odzysk, unieszkodliwianie),
- pośredników w obrocie odpadami i sprzedawców odpadów,
- producentów, importerów i podmioty dokonujące wewnątrzwspólnotowego nabycia produktów w opakowaniach,
- wprowadzających na rynek baterie, sprzęt elektryczny i elektroniczny, opony, oleje i pojazdy.
Lista wygląda abstrakcyjnie, dopóki nie spojrzy się na konkretne branże. Dwie grupy sprawiają najwięcej kłopotów, bo wiele firm nie zdaje sobie sprawy, że w ogóle do nich należy.
Firmy, które wytwarzają odpady
Odpady powstają niemal w każdej firmie, ale wpis dotyczy tylko tych, które wytwarzają je w większej skali albo w kategoriach szczególnych. Chodzi o warsztaty samochodowe, zakłady produkcyjne, budowlanki, gabinety medyczne czy zakłady usługowe z odpadami niebezpiecznymi, takimi jak oleje, rozpuszczalniki, zużyte filtry czy odpady medyczne.
Kluczowe są roczne progi ilościowe. Mali wytwórcy poniżej określonych limitów są z wpisu zwolnieni, ale limity inaczej wyglądają dla odpadów niebezpiecznych i innych niż niebezpieczne. Zanim więc ktoś uzna, że go to nie dotyczy, warto policzyć, ile faktycznie odpadów firma oddaje w ciągu roku. Ilość widać na kartach przekazania i fakturach od odbiorców.
Przekroczenie progu w jednym roku oznacza obowiązek wpisu. Niektórzy przedsiębiorcy łapią się na tym dopiero przy kontroli.
Kolejna sprawa to odpady niebezpieczne. Jeśli firma ich nie wytwarza, ma łatwiej. Jeśli wytwarza, nawet niewielkie ilości mogą wymagać wpisu i ewidencji.
Firmy, które wprowadzają produkty w opakowaniach
Tu obowiązek jest szerszy, niż się wydaje. Każdy przedsiębiorca, który wprowadza na rynek produkty w opakowaniach, powinien być w BDO. Wprowadzenie na rynek oznacza pierwsze udostępnienie produktu, czyli sprzedaż własnych wyrobów, import albo zakup od zagranicznego dostawcy z UE.
Dotyczy to także sklepów internetowych, które pakują przesyłki w kartony, folię bąbelkową i taśmę. Firma, która pakuje paczki, jest wprowadzającym produkt w opakowaniu, nawet jeśli sama nic nie produkuje.
Ten obowiązek dotyczy też małych firm. Handel w niewielkiej skali nie zwalnia z wpisu, bo progi ilościowe dla wytwórców odpadów nie przekładają się na opakowania. Tutaj ważniejsze jest samo wprowadzenie produktów w opakowaniach na rynek.
Z wpisem wiążą się dalsze obowiązki: sprawozdania o masie opakowań, rozliczenie z recyklingu i obowiązek zapewnienia odzysku lub przekazania zadań organizacji odzysku.
Numer BDO trzeba podawać na fakturach, w umowach, ofertach i materiałach reklamowych. Brak numeru na dokumentach też bywa podstawą do zarzutów przy kontroli.
Kto nie musi go mieć
Z obowiązku wpisu są wyłączone osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami. Gospodarstwo domowe, które sortuje śmieci i oddaje je do systemu gminnego, nie rejestruje się w żadnej bazie. Zwolnieni są także wytwórcy, którzy nie przekraczają progów ilościowych i nie wprowadzają produktów w opakowaniach.
Typowe małe biuro, które produkuje głównie odpady komunalne (papier, tworzywa, resztki z kuchni) odbierane przez miasto lub firmę komunalną, zwykle numeru nie potrzebuje. Wyjątki zdarzają się przy specyficznej działalności, więc przy wątpliwościach lepiej sprawdzić przepisy albo zapytać urząd marszałkowski.
Jak uzyskać numer BDO
Całość odbywa się online i nie wymaga wizyty w urzędzie. Wniosek składa się przez rejestr BDO. Do logowania służy profil zaufany, e-dowód albo kwalifikowany podpis elektroniczny.
- Założenie konta w systemie i zalogowanie się wybraną metodą.
- Wypełnienie wniosku o wpis do rejestru z wybraniem rodzaju działalności (wytwarzanie odpadów, opakowania, transport itd.).
- Opłacenie opłaty rejestrowej, której wysokość zależy od zakresu działalności.
- Oczekiwanie na decyzję marszałka i nadanie numeru.
Najważniejsze jest dokładne wskazanie rodzajów działalności i kodów odpadów, bo to od nich zależy, jakie obowiązki wynikną po wpisie. Przy późniejszej zmianie zakresu działalności trzeba złożyć wniosek o aktualizację wpisu.
Co trzeba robić po uzyskaniu numeru
Najczęstszy błąd to uznanie, że po otrzymaniu numeru sprawa jest załatwiona. W praktyce wpis uruchamia stałe obowiązki.
Ewidencja odpadów
Wytwórcy odpadów prowadzą ewidencję w systemie BDO. Opiera się ona na dwóch dokumentach: karcie przekazania odpadu (KPO) i karcie ewidencji odpadu (KEO). Pierwsza dokumentuje, że odpad został przekazany odbiorcy, druga to roczne podsumowanie ilości.
Karty uzupełnia się na bieżąco. Odbiorca odpadów też potwierdza przejęcie w systemie, więc dane po obu stronach muszą się zgadzać. Rozbieżności szybko wychodzą na jaw.
Dla wielu małych firm to największa zmiana w codziennej pracy. Warto ustalić, kto w firmie odpowiada za wprowadzanie danych, bo zaległości narastają szybko.
Sprawozdania i numer na dokumentach
Raz w roku składa się sprawozdanie za rok poprzedni, terminowo do 15 marca. Wytwórcy odpadów składają sprawozdanie o wytwarzanych odpadach, a wprowadzający produkty w opakowaniach osobne sprawozdanie o opakowaniach i odpadach opakowaniowych.
Poza tym numer BDO powinien widnieć na fakturach, umowach i ofertach. Niektóre programy fakturowe mają na to osobne pole, ale w wielu trzeba dopisać go ręcznie w stopce.
Brak sprawozdania w terminie oznacza ryzyko kary, nawet jeśli wpis został dokonany prawidłowo.
Kary za brak wpisu
Za prowadzenie działalności bez wpisu grożą administracyjne kary pieniężne, które liczy się w tysiącach złotych. Podobnie jest z brakiem sprawozdań i nieprawidłową ewidencją. Kontrolę prowadzi m.in. inspekcja ochrony środowiska, a z doświadczenia branży wynika, że sprawdza się nie tylko samą rejestrację, ale i zgodność danych w kartach z dokumentami od kontrahentów.
Przy wątpliwościach lepiej rozstrzygnąć sprawę przed kontrolą niż po niej. Wpis można złożyć w każdej chwili, a koszt rejestracji jest zwykle znacznie niższy niż kara.
