Jak działa faktoring – finansowanie faktur w praktyce

Faktura z terminem płatności 60 dni wystawiona dziś oznacza, że pensje, paliwo i materiały trzeba opłacić z własnej kieszeni. Faktoring skraca to oczekiwanie w trzech ruchach. Najpierw firma sprzedaje wierzytelność z faktury firmie faktoringowej. Potem w ciągu doby lub dwóch dostaje zaliczkę w wysokości zwykle 70–90% wartości faktury. Gdy odbiorca zapłaci faktorowi, sprzedawca otrzymuje resztę pomniejszoną o opłaty. W efekcie gotówka wpływa od razu, a pilnowanie terminów płatności częściowo przejmuje ktoś inny. Poniżej wyjaśnienie, jak to wygląda od środka i ile kosztuje.

Na czym polega faktoring

W transakcji uczestniczą trzy strony: firma sprzedająca (klient faktora), jej odbiorca, czyli dłużnik z faktury, oraz faktor, który wykupuje wierzytelność. Prawnie jest to przelew wierzytelności, a nie kredyt. Faktor nie pożycza pieniędzy pod zastaw, tylko kupuje prawo do zapłaty od odbiorcy.

W praktyce działa to jednak podobnie do finansowania obrotowego, z jedną ważną różnicą. Limit finansowania zależy od jakości odbiorców i wartości faktur, a nie od majątku czy historii kredytowej samej firmy. Dlatego faktoring bywa dostępny dla młodych, szybko rosnących firm, którym bank odmówił kredytu.

Przebieg transakcji krok po kroku

Po podpisaniu umowy ramowej cały proces zwykle jest już mocno zautomatyzowany. Typowa ścieżka wygląda tak:

  1. Faktor sprawdza odbiorców i przyznaje limity na każdego z nich, czyli maksymalną kwotę, jaką sfinansuje.
  2. Firma wystawia fakturę i wgrywa ją do systemu faktora, najczęściej przez platformę internetową.
  3. Faktor wypłaca zaliczkę, zwykle w ciągu 24 godzin od przyjęcia dokumentów.
  4. Odbiorca płaci całość w terminie, ale na rachunek faktora, a nie sprzedawcy.
  5. Następuje rozliczenie: faktor wypłaca pozostałą część (tzw. dopłatę) minus prowizję i odsetki.

Odbiorca albo wie o całej operacji (faktoring jawny, z informacją na fakturze i zmianą numeru konta), albo nie wie (faktoring niejawny). Drugi wariant jest rzadszy i droższy, a wiele firm faktoringowych dopuszcza go tylko dla sprawdzonych klientów.

Rodzaje faktoringu

Najważniejszy podział dotyczy tego, kto ponosi ryzyko, że odbiorca w ogóle nie zapłaci. Od tego zależy cena i zakres ochrony.

Faktoring z regresem

Przy tym wariancie faktor finansuje fakturę, ale ryzyko niezapłacenia zostaje po stronie sprzedawcy. Jeśli odbiorca nie zapłaci w określonym czasie, firma musi zwrócić wypłaconą zaliczkę wraz z naliczonymi kosztami.

Dlatego to rozwiązanie jest tańsze. Faktor nie wlicza w cenę ryzyka, więc prowizje są niższe, a wymagania wobec firmy mniejsze.

Z regresem najczęściej korzystają firmy, które dobrze znają swoich odbiorców, na przykład od lat współpracują z tymi samymi dużymi kontrahentami. Potrzebują wtedy po prostu szybszego dostępu do pieniędzy, a nie ochrony przed niewypłacalnością.

Trzeba jednak pamiętać, że to właśnie ta formuła najbliższa jest zwykłej pożyczce. Zwrot zaliczki przy braku płatności oznacza, że gotówka wraca do faktora z bieżących środków firmy, a nie z kieszeni odbiorcy.

Faktoring bez regresu

Tu faktor przejmuje ryzyko niewypłacalności odbiorcy. Jeśli ten nie zapłaci z powodu upadłości lub braku środków, faktor nie żąda zwrotu zaliczki, a sprzedawca dostaje pieniądze z faktury tak czy inaczej.

Ochrona ma jednak granice. Obejmuje faktury mieszczące się w przyznanym limicie i tylko tych odbiorców, których faktor wcześniej zaakceptował. Faktura wystawiona ponad limit zostaje po stronie firmy.

„Bez regresu” nie oznacza „bez ryzyka”. Gdy odbiorca nie płaci, bo kwestionuje jakość towaru, ilość albo termin dostawy, to jest spór handlowy, a nie niewypłacalność. W takiej sytuacji faktor zwykle wycofuje się z ochrony i żąda zwrotu zaliczki.

Za to zabezpieczenie płaci się wyraźnie wyższą prowizją. Faktor często dodatkowo wymaga ubezpieczenia należności lub wcześniej dokładnie weryfikuje odbiorców, co może skutkować odmową finansowania części kontrahentów.

Ile to kosztuje

Koszt faktoringu składa się z kilku elementów, a ich suma bywa zaskakująca, jeśli patrzy się wyłącznie na pierwszą liczbę z oferty.

Prowizja i odsetki

Prowizja faktoringowa to opłata za obsługę, naliczana od wartości faktury. W zależności od rodzaju umowy, obrotów i branży mieści się w przedziale od ułamka procenta do kilku procent. Za nią idą odsetki od zaliczki, naliczane za czas od wypłaty do zapłaty odbiorcy. Zwykle jest to stawka referencyjna plus marża faktora.

Przykładowo: faktura na 100 000 zł z terminem 60 dni, zaliczka 80% (80 000 zł), prowizja 1,5% (1500 zł) i oprocentowanie 9% rocznie. Odsetki wyniosą około 1180 zł. Razem to około 2700 zł, czyli 2,7% wartości faktury.

Wydaje się niewiele, ale to koszt za dwa miesiące. Przeliczony na skalę roku, w stosunku do faktycznie wypłaconych pieniędzy, wychodzi wyraźnie drożej niż kredyt obrotowy. Faktoring jest więc narzędziem droższym, ale szybszym i łatwiej dostępnym.

Opłaty dodatkowe

Oprócz prowizji i odsetek w umowach pojawiają się dodatkowe pozycje. Najczęstsze to opłata przygotowawcza za założenie limitu i opłata za obsługę każdej faktury lub każdego odbiorcy.

Zdarza się też minimalna miesięczna prowizja. Jeśli firma sfinansuje mniej faktur niż zakładano, i tak zapłaci ustaloną kwotę. Przy sezonowym biznesie potrafi to mocno podnieść faktyczny koszt.

Osobna kwestia to opłaty za przedłużenie finansowania, gdy odbiorca płaci po terminie. Odsetki są wtedy naliczane dalej, a niekiedy dochodzi do tego dodatkowa prowizja od okresu opóźnienia.

Dobrze jest też zapytać o koszty wyjścia z umowy, bo część faktorów wymaga minimalnego obrotu przez cały okres jej trwania albo karze za wcześniejsze wypowiedzenie.

Dla kogo ma to sens, a kiedy lepiej odpuścić

Faktoring działa najlepiej w firmach, które sprzedają innym firmom, na fakturę, z odroczonym terminem płatności. Sprawdza się szczególnie w kilku sytuacjach:

  • firma szybko rośnie i brakuje jej gotówki na realizację kolejnych zamówień,
  • kontrahenci płacą po 45–90 dniach, a dostawcy chcą pieniędzy szybciej,
  • sprzedaż jest sezonowa i obciążenie obrotowe skacze w ciągu roku,
  • większość przychodów pochodzi od kilku dużych, wiarygodnych odbiorców.

Gorzej, gdy marża jest niska. Jeśli firma zarabia 5% na sprzedaży, a faktoring zjada prawie 3%, całość przestaje się opłacać. Problematyczne są też sprzedaż konsumentom, faktury często korygowane lub spierane oraz przychody bardzo rozproszone między dziesiątki drobnych odbiorców, bo faktor zwykle woli kilku większych.

Na co patrzeć w umowie

Różnice między ofertami najczęściej kryją się w szczegółach, a nie w nagłówkowej prowizji. Przed podpisaniem warto sprawdzić:

  • czy to faktoring z regresem, czy bez, i jak dokładnie umowa definiuje niewypłacalność oraz po jakim czasie od terminu płatności faktor uznaje ją za zaistniałą,
  • jak wysokie są limity na odbiorców i czy faktor może je jednostronnie obniżyć w trakcie współpracy,
  • co dzieje się ze sporami handlowymi z odbiorcą,
  • jakie są minimalne obroty, okres wypowiedzenia i kary za wcześniejsze zakończenie,
  • czy odbiorca będzie informowany o cesji i jak może to wpłynąć na relację z nim.

Najprościej porównać oferty, licząc całkowity koszt jednej konkretnej faktury ze wszystkimi opłatami, a potem zestawić wynik z marżą na tej sprzedaży. Jeśli po odjęciu kosztów faktoringu zysk nadal ma sens, a przyspieszona gotówka pozwala przyjąć kolejne zlecenia, rachunek się zamyka.